Graficzna tabela czasu — diagram Marey’a

Ów diagram, z angielskiego opisywany jako visual timetable jest świetnym przykładem zastosowania podejścia od ogółu do szczegółu w projektowaniu informacji — i prawdę powiedziawszy ze względu na swoją przenikliwość jest jednym z moich ulubionych diagramów. Po raz pierwszy zobaczyłem go niedbale nakreślonego długopisem na warsztatach Medialabu Katowice z Krzysztofem Trzewiczkiem — i pamiętam, że już wtedy zrobił na mnie duże wrażenie — potem natrafiłem na niego w publikacjach Tufte’a. Niestety jest rzadko spotykany, i o kolejne przykłady jego implementacji jest stosunkowo ciężko – więc jeśli takowe wpadną wam w ręce, koniecznie dajcie znać!

Historia

Diagram połączeń kolejowych o którym mowa, został zaprojektowany przez XIX wiecznego, paryskiego inżyniera Charlesa Ybry. W swoim oświadczeniu z 1846 wrażał on nadzieję, że jego wynalazek znajdzie zastosowanie w każdej linii kolejowej, nie tylko w celu prezentacji czasu odjazdów i przyjazdów pociągów, ale i wielu innych istotnych z punktu widzenia organizacji ruchu kolejowego zdarzeń. Miał być pomocny m.in. w wykrywaniu nieprawidłowości przy regulowaniu przejazdów pociągów przez newralgiczne elementy infrastruktury jak mosty i tunele. Ybry wierzył, że wyposażeni w jego diagram motorniczy oraz dróżnicy, będą mogli bardzo dokładnie dostosować prędkość pociągów, tak aby zachować bezpieczne dystanse i bezkolizyjność. Jego metoda planowania miała być na tyle niezawodna, że w wyjątkowych sytuacjach miała umożliwiać bezpieczne wprowadzanie „w locie” na linię dodatkowych pociągów, tym samym diagram miał być doskonałym narzędziem przy układaniu rozkładu jazdy, a uproszczony pełnić rolę informacji przeznaczonej dla pasażerów. Nadziei Ybre’a na szerokie wykorzystanie jego diagramu niestety nigdy nie zrealizowano.

Diagram połączenia kolejowego Paryż–Lion
1. Marey É.J., Graphique de la marche des trains sur un chemin de fer; La Méthode Graphique; Paryż; 1885, str. 20

Diagram przyjęło się nazywać od nazwiska Étienne-Jules Marey’a1, znanego skądinąd pioniera kinematografii, który jest również znany z tego, że wykorzystywał fotografię do analizy ruchu2. Zastosował on diagram Charlesa do zwizualizowania połączenia kolejowego Paryż–Lion [il. 1]. Wizualizacja stała się bardzo znana, co za tym idzie diagram zaczął być kojarzony z nazwiskiem Marey’a, a nie swojego twórcy Yrbygo.

Jako ciekawostkę warto wspomnieć, że tabela czasu z wyspy Java [il. 2] z 1937 opisująca tamtejszą linię kolejową, była tak kompleksowym, a jednocześnie szczegółowym dokumentem, że została sklasyfikowana jako tajna — co więcej, przechwycona przez japońskich szpiegów odegrała rolę w planowaniu inwazji na wyspę w 1942 roku3.

<strong>2.</strong> Rozkład jazdy pociągów na wyspie Java zaprojektowany przez Soerabaja-Djokjakarta w 1937<sup>1</sup>
2. Rozkład jazdy pociągów na wyspie Java zaprojektowany przez Soerabaja-Djokjakarta w 19371

Diagram

Dwoma podstawowymi wymiarami tabeli są czas (zazwyczaj w poziomie, od lewej do prawej) oraz przestrzeń (w pionie). Linie poziome biegnące przez cały diagram wskazują lokalizację ważnych elementów infrastruktury jak np. stacje kolejowe — są one rozmieszczone w odstępach, proporcjonalnie do dystansów w jakich obiekty znajdują się względem siebie w rzeczywistości4. Co charakterystyczne, trójwymiarowa przestrzeń na jakiej rozpostarta jest linia komunikacyjna w rzeczywistości, na diagramie zostaje spłaszczona do jednego wymiaru5 — dobrze to widać na zestawieniu rozkładu jazdy nowojorskiego autobusu z mapą na, której oznaczono przystanki [il. 3].

<strong>3.</strong> Rozkład autobusowy przystanku 14th & Washington Street linii Hudson Place Terminal – New York Port Authority Terminal w Nowym Jorku na dni robocze, soboty oraz niedzielę 1 — © E. Tufte
3. Rozkład autobusowy przystanku 14th & Washington Street linii Hudson Place Terminal – New York Port Authority Terminal w Nowym Jorku na dni robocze, soboty oraz niedzielę 1 — © E. Tufte

Na pionowych marginesach diagramu [il. 2], często umieszczany jest drugi (pionowy) wymiar przestrzeni pokazując góry i doliny, które przecina linia (co za tym idzie nachylenie stoków po jakich poruszają się pociągi — co w ich przypadku jest dosyć istotną informacją), a także w rzucie z góry szczegóły infrastruktury jak struktura bocznic oraz ich wyposażenie. Ukośne linie komunikują wiele informacji — w przypadku tabeli czasu z Java, pozwalają określić lokalizację pociągu w czasie, kierunek w jakim się porusza, jego prędkość (do odczytania z nachylenia linii), typ pociągu oraz sezonowość relacji (wzór jakim linia jest poprowadzona). Z kolei na diagramie nowojorskiej linii autobusowej [il. 3], już na pierwszy rzut oka widać, różnice w częstotliwości kursowania autobusów nie tylko w poszczególne dni, ale i na przestrzeni godzin danego dnia. Co więcej z diagramu stosunkowo łatwo odczytać dokładną godzinę odjazdu i dotarcia autobusu do celu, bez konieczności odwoływania się do tekstowego rozkładu.

<strong>4.</strong> Rozkład Szwajcarskich Kolei Państwowych — Chaux de Fonds (1932) 1
4. Rozkład Szwajcarskich Kolei Państwowych — Chaux de Fonds (1932) 1

Na powyższym diagramie przygotowanym na potrzeby szwajcarskich linii kolejowych [il. 4], łatwo zauważyć, że ukośne linie przecinające się jedynie na stacjach — poszczególne odcinki są elementami całej linii, a pociągi mogą się wyminąć jedynie między nimi na zlokalizowanych na stacjach bocznicach. W przeszłości, planowanie niezorientowane wizualnie tego typu relacji było uciążliwe, tabele Ybry’a okazały się być niezwykle pomocnym i wartościowym narzędziem wspomagającym pracę organizatorów ruchu. Współcześnie zarządzanie ruchem jest wspomagane komputerowo, jednak diagram w dalszym ciągu jest pomocny [il. 5].

<strong>5.</strong> Komputerowo generowany diagram operacyjny Japońskich linii kolejowych Tokaido i Sanyo Shinkansen z 12:00, 25 lutego 1985 — pokój kontroli ruchu w Tokyo 1
5. Komputerowo generowany diagram operacyjny Japońskich linii kolejowych Tokaido i Sanyo Shinkansen z 12:00, 25 lutego 1985 — pokój kontroli ruchu w Tokyo 1

W bardziej codziennym użytku uproszczony diagram Ybry’a może znaleźć zastosowanie np. jako element interfejsu aplikacji do planowania podróży i przesiadek. Rozszerzając poniższy diagram podróży Atlanta–Chicago o kolejne miasto poniżej — podobnie jak to ma miejsce na diagramie Marey’a Paryż–Lion [il. 1] — można łatwo stworzyć interfejs wspomagający komponowanie podróży z przesiadkami.

<strong>6.</strong> Wizualizacja podróży Atlanta–Chicago
6. Wizualizacja podróży Atlanta–Chicago1

Przykładem świetnej interaktywnej implementacji diagramu jest Visualizing MBTA Data: An interactive exploration of Boston’s subway system (Mike Barry, Brian Card). Wraz z pozostałymi wizualizacjami i opisami, diagram Merye’a tworzy niezwykle interesującą infografikę [il. 7] — praktycznie wszystkie wizualizacje są interaktywne — warto się pobawić.

<strong>7.</strong> Visualizing MBTA Data: An interactive exploration of Boston's subway system; https://mbtaviz.github.io
7. Visualizing MBTA Data: An interactive exploration of Boston’s subway system; https://mbtaviz.github.io

  1. Wikipedia: Étienne-Jules Marey 
  2. Boria E.; Mapping Time 
  3. Tufte E.; Envisioning information; 1998 
  4. Tufte E.; The Visual Display of Quantitative Information 
  5. Tufte E.; Graphical timetables; edwardtufte.com